Qabaqcıl təcrübə
24 may 2016
2125

Çin, Hindistanda tərbiyə və təhsil

Daha tez məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi bəyən və paylaş

Çin, Hindistanda tərbiyə və təhsil Çin, Hindistanda tərbiyə və təhsil 
Qədim Misir yazısı b.e.ə. IV minilliyin sonunda meydana gəlmişdir. Misir yazı növü piktokrafik - yəni, şəkli yazı adlanırdı. Şəkli işarələr vasitəsilə ayrı-ayrı sözlərin, anlayış və məfhumların mənası verilirdi. Qədim Misirdə məktəb təhsili ilə bağlı ilk məlumatlar b.e.ə. III minilliyə təsadüf edir. Qədim Misirdə məktəb və tərbiyə işi uşağı, yeniyetməni, gənci həyata hazırlamağa, onları yaşlılar aləminə daxil etməyə yönəlmişdir. Öz fikrini müxtəsər söyləyən, taleyin məhrumiyyətlərinə və əzablarına dözməyi bacaran insan qədim misirlilərin idealı hesab edilirdi. Belə ideal insanların əsas kriteriyalarından biri də onların yaxşı təlim alması və tərbiyəli olması hesab olunurdu. Qədim Misirdə ailə tərbiyəsi və təlimi qa­dın­la kişi arasında qarşılıqlı münasibətlərin xarakterini əks etdirirdi. Bu qarşılıqlı münasibətlər bərabər-hüquqlu əsaslar üzərin­də qu­ru­lurdu. Qədim Misirlilər heroqlifləri daş, ağac, dəri, heyvan sü­mük­ləri üzərində yazırdılar. Sonralar papirus əsas yazı materia­lı­na çev­ril­di. Papirusların üzərində heroqliflər yazılırdı. Bu heratik ya­zı ad­la­nırdı. Heratika vasitəsi ilə ədəbi və elmi əsərlər tərtib olu­nurdu. Tərbiyənin başlıca vəzifəsi uşaqları axirət dünya­sı­na hazır­la­maq­dan ibarət idi. Şagirddən hər şeydən əvvəl dinləmək, düşünmək tələb olu­nurdu. Təlimin məqsədi peşələrə hazırlıq idi ki, bununla ənənəvi olaraq ailə üzvləri məşğul olurdular. Tacirlər, sənətkarlar, musiqi­çi­lər öz sənətlərini uşaqlarına öyrədirdilər. Mi­sirdə ilk mək­təb b.e.ə. III minillikdə fironların yanında yaranmışdır
Qədim Misirdə yüksək təhsil verən müəssisələr də var idi bu­na Həyat məktəbi deyilirdi. Tədris müəssisələrində kanalların çə­kil­mə­si, məbədlərin, piramidaların tikintisi, məhsulun miqdarının müəyyənləşdirilməsi üçün hesablama işləri aparmaq, xüsusilə Nilin daşmasını proqnozlaşdırmaq məqsədilə istifadə edilən astronomik hesablamalar üçün zəruri olan biliklər öyrədilirdi.
Çin, Hindistanda tərbiyə və təhsil
Qədim Çində həm ibtidai, həm də yuxarı dərəcəli dini səciy­yə­li fəlsəfi məktəblər olmuşdur. Çində ilk məktəblər b.e.ə. III minil­lik­də meydana gəlmişdir. Onlar syan (yaşlıların gəncləri öyrət­dik­lə­ri yer) və syuy (gənclərin silah işlətməyi öyrəndikləri yer) adlanırdı. Çində təlimin əsas məqsədi heroqlif yazının öyrədilməsin­dən ibarət idi. Tərbiyənin əsas yeri ailə ənənələri tutur, hər bir ailədə həyat əsr­lər boyu formalaşmış adət və təsəvvürlərin təsiri ilə davam edirdi. Be­lə hesab edirdilər ki, hər bir evin öz himayədarı var. Çində əsrlər bo­yu bilikli, nəzakətli, özünü dərk edən, qəlbində sülh və har­mo­niya yaratmağı bacaran insan təbiyəsini nəzərdə tutan peda­qoji ideal formalaşmışdır. Təvazökarlıq, böyüyə hörmət, müəllimə itaət yük­sək mənəvi dəyərlər kimi təbliğ edilirdi. Həmin mək­təb­lərdə böyük yazıçıların və şairlərin əsərləri, əxlaq və fəlsəfə, bəzən də nücum elmi öyrədilirdi. Qədim Çində yüksək mədəniyyət və xü­su­silə he­roq­lif yazıları öz təsirini qonşu xalqlara, I növbədə Hin­distana , Misirə və başqa ölkələrə də göstərmişdir. 
Qədim Hindistan tarixi iki əsas dövrə bölünür: dravidari və buddizm. Burada b.e.ə. III minillikdə mövcud olmuş mədəniyyəti protodravit və dravidlər yaratmışlar. Məktəb təhsili o dövrün mə­də­niyyət mərkəzi olan Harappa şəhərində meydana gəlmişdir. Burada təhsil haqqında ən qədim sənəd (upanişadlar) b.e.ə. VIII-VII əsrlərə aid edilən müqəddəs nəsihətlər hesab olunur. Hindlilərin qədim eposu olan "Mahabharata” dastanında krişna cəsur döyüşçü kimi təsvir olunur, xeyir naminə ədalətli döyüş aparır, hərbi bacarıq və qabiliyyət nümayiş etdirir. Digər qəhrəman Rama da Krişna kimi ideal tərbiyənin daşıyıcısıdır. O, alimlikdə, tərbiyədə və müdriklik­də hamını ötüb keçmişdir. Həmişə yaxşılıq edərək heç vaxt lovğalanmaz, başqalarında nöqsan axtarmazdı. Bhaqavadqita (b.e.ə. I minillik) qədim hindlilərin müqəddəs, eyni zamanda tədris kitabı idi. Bu kitabda tərbiyə və təhsilin məzmunu ilə bağlı nümunələr verilirdi. Bu kitab müdrik müəllimin öz şagirdi ilə söhbəti forma­sında yazılmışdır. Burda müəllimlərin evində təlim qaydası çox hallarda ailə münasibətləri tipində qurulurdu: şagird ailənin üzvü hesab edilirdi, təhsil almaqla yanaşı, birgəyaşayış qaydalarını da mənimsəyirdi. Tədris məşğələləri keçmək üçün xüsusi bina yox idi. Təlim açıq havada keçirilirdi. Müəllimin evi - qurukula təlim almaq üçün ən münasib yer idi. Sonralar ailə məktəbləri yarandı ki, burada gənclərə şihafi yolla bilik verilirdi. Şagirdlər veda mətnləri dinləyir, əzbərləyir və təhlil edirdilər. Təlim səs-heca üsulu ilə aparılırdı. Hindistanda palma yarpaqları üzərinə yazırdılar ki, bunları da çox az müddət saxlamaq mümkün idi. Ona görə də yazıya nisbətən şifahi sözə daha çox üstünlük verilirdi. Şifahi şərh biliklərin veril­mə­sində daha etibarlı üsul hesab olunurdu. Vedaların əsas hissəsi arxaik dildə səslənirdi. Buna görə də təlim fənləri sırasında qram­ma­tika, fonetika və etimologiya xüsusi yer tuturdu. Şagirdlərin vəzi­fə­ləri təkcə vedaları əzbərləməklə bitmirdi, onlar ev işlərinə kömək etməli, pəhriz saxlamalı, nəfslərini boğmalı idilər.
Tərbiyənin və məktəb təhsilinin inkişafında buddizmin mü­hüm rolu olmuşdur. Buddizm təliminin əsasını 4 "nəcib həqiqət” təş­kil edirdi. 1) Həyat özü şərdir, çünki əzab-əziyyətlə doludur; 2) əzab-əziyyət səbəbsiz deyil, bu kef çəkmək, hakimiyyətə, ağalığa və var-dövlətə sahib olmaq arzusundan doğur; 3) Əzab-əziyyətə son qoymaq üçün arzu və nəfsdən imtina etmək lazımdır; 4) Əzab-əziy­yətə son qoymaq üçün insan özünü mənəvi cəhətdən təkmilləşdir­məli, pis hərəkətlərdən çəkinməli, arzularını boğmaq üçün daxili müvazinətini itirməməli, düz danışmalı, yalan və böhtandan imtina etməli, pak əməl sahibi olmalıdır.
Qədim Hindistanda mütəşəkkil tərbiyə və təlim uzun bir inkişaf yolu keçmiş, təlim proqramı tədricən praktik həyata ya­xın­laş­mış, nisbətən sadələşdirilmiş, təhsilə cəlb olunanların sosial dai­rəsi genişlənmişdir. Burada elmin müxtəlif sahələri inkişaf etmişdi. Riyazi biliklər sahəsində müəyyən nailiyyətlər qazanılmışdır. 1-9 rəqəmlərini hindlilər kəşf etmiş, Pifaqor teoremini bilmişlər. 






DİQQƏT! DİQ və direktor müavinlərinin işə qəbulu müsabiqəsinə əyani və distant hazırlaşmaq istəyənlər Məktəbşünaslıq Kurslarımıza müraciət edə bilər. 0506725911 Zəng və ya votsap yazın.



Загрузка...
loading...