Xəbərlər, Ekspert
14 yanvar 2020
564

Təhsildə keyfiyyət və inkişaf problemləri İlham Əhmədov

Daha tez məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi bəyən və paylaş

Təhsildə keyfiyyət və inkişaf problemləri İlham Əhmədov

 

PİSA 2018 beynəlxalq  şagird nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsinin  nəticələri elan edildi.  79  ölkə monitorinqdə iştirak edib.   Nəticələr  mili təhsilimiz  üçün heç də yaxşı olmayıb.  79 iştirakçı  ölkə arasında 68-ci yer  tutmuşuq.  Bu ərəfədə Təhsil Nazirliyinin tabeliyində publik hüquqi şəxs statuslu   "Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi”   də  yaradıldı.   
  
Məlum olduğu kimi Təhsil Nazirliyinin tabeliyində publik hüquqi şəxs statusu olan "Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi” yaradılır. Artıq  agentliyin Nizamnaməsi də  təsdiqlənib.   Nizamnamədə qeyd edildiyi kimi,   Agentlik  mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq, Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən təhsil müəssisələrinin akkreditasiyası və xarici dövlətlərin ali təhsil sahəsində ixtisaslarının tanınması və ekvivalentliyinin müəyyən edilməsi (nostrifikasiyası), xarici ölkələrdə verilən təhsil haqqında sənədlərin tanınması, habelə peşə təhsili üzrə qeyri-formal və informal təhsil formaları vasitəsilə əldə edilmiş bilik, bacarıq, səriştə və təcrübənin qiymətləndirilməsi və tanınması məqsədilə imtahan keçirilməsi və peşə ixtisasını təsdiq edən dövlət təhsil sənədinin verilməsi sahəsində   fəaliyyət göstərən publik hüquqi şəxsdir.  Bu agentliyin işi düzgün qurularsa, təhsildə keyfiyyət dəyişikliyinə nail olmaq mümkündür.  Agentliyin  əsas   fəaliyyət  istiqamətlərindən biri kimi  təhsil müəssisələrində daxili keyfiyyət təminatı sistemlərinin qurulması və inkişaf etdirilməsi ilə bağlı məsləhət və metodiki dəstək xidmətləri təşkil etməkdir.  

Bütün pillələrdən olan  təhsil müəssisələrində daxili keyfiyyət təminatı sistemlərinin qurulması  çox  yaxşı haldır. Amma  universitetlər üçün bu sistemin yaradılması Boloniya  sisteminin mühüm tələbi olub,  universitetin beynəlxalq  akkreditasiyadan  keçməsinin əsasını təşkil edir. Hal hazırda  bəzi universitetlərdə bu istiqamərdə müəyyən işlər aparılır.  Ama hələ ki, heç bir universitetdə Boloniya sisteminin  tələbləri səviyyəsində  Keyfiyyətin Menecment Sistemi hələ qurulmayıb. Vaxtı  ilə  Qafqaz   Universiteti buna çox yaxın idi,  onlar 15 il   Türk Standartları İnstitutu ilə  bu layihə üzərində işləmişdilər. İndi  Qafqaz  Universitetinin varisi oan  AMU-də  bu məsələnin nə yerdə olması barədə məlumatsızam. 
 
Təkcə  onu bilirəm ki, AMU-də  " Tədrisin keyfiyyətinə nəzarət və qiymətləndirmə”  şöbəsi fəaliyyət göstərir,  amma  türk universitetlərində  tətbiq edilən standartlardan   burada  nə dərəcədə istifadə edilir,  bilmirəm.  Ümumən isə  Universitetdə   Keyfiyyətin Menecment Sistemi  10000 səhifəlik sənədlər toplusudur. Bu işləri hazırlayıb ölkəmizdə tətbiq etməyə yəqin ki, hələ 10 vaxt sərf  ediləcəkdir.  Beynəlxalq təcrübədə  "Universitetdə   Keyfiyyətin Menecment Sistemi "nin yaradılması meqa layihə olub, 5  il və ya daha  çox müddəti əhatə edir, layihə rəhbəri isə universitet rektoru olur. Çünki, keyfiyyətə təminat  ideologiyasını, metodologiyası və praktikasını  hər bir  rektor  şəxsən özü bilməsə və prosesə daim nəzarət etməsə, layihənin uğurlu olması  real görünmür.  Əlavə olaraq hər universitetdə    keyfiyyət üzrə prorektor ştatı   və ayrıca  departament  də yaradılmalıdır. Bu məsələlər yeni yaradılan  Agentliyin diqqətdə olmalıdır.

"Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda  da  təhsilin keyfiyyəti başlıca strateji prioritet elan olunub. Sənəddə ölkəmizdə keyfiyyət nəticələri və əhatəliliyinə görə dünya ölkələri sırasında aparıcı mövqe tutan təhsil sisteminin formalaşdırılması məqsədi ilə təhsilin keyfiyyətini ölçən göstəricilər sisteminin təkmilləşdirilməsi və təhsilin maliyyələşdirilməsinin onun keyfiyyətinə yönəldilməsi kimi hədəflər öz əksini tapıb.  

Bu  arada PİSA 2018 beynəlxalq  şagird nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsinin  nəticələri elan edildi.  79  ölkə monitorinqdə iştirak edib.   Nəticələr  mili təhsilimiz  üçün heç də yaxşı olmayıb.  79 iştirakçı  ölkə arasında 68-ci yer  tutmuşuq.  Bu və digər  məsələlər   də  yeni yaradılan  Agentliyin diqqət  mərkəzində olmalıdır.  Agentlik həm də DİM ilə sinxron işləməyi öyrənməlidir. Çünki,  DİM sistemli olaraq 28 ildir  bu istiqamətdə iş aparır,  sərəncamında ciddi statistik  bazası,  təcrübəli və  peşəkar komandaya   malikdir. 

Agentlik həm də təhsil müəssisələri arasnda rəqabət mühitinin yaradılması və inkişaf etdirilməsi,  müxtəlif təhsil pillələri müəssisələri arasında  reytinq cədvəllrinin  yaradılması ilə məşğul olmalıdır. Düzdür  əvvəllər ilin ən yaxşı məktəbi  və ilin ən yaxş müəllimi  müsabiqələri  keçirilirdi, amma   çox vaxt  formal xarakter daşıyır, təhsilin keyfiyyətinə  az təsir edirdi.Sonralar bu  müsabiqə təhsildə innovasiyalar adlı qrant  müsabiqəsinə transfer edildi.  Bu da  yaxşı təşəbbüs idi. Amma ilin ən yaxşı məktəbi  və ilin ən yaxş ımüəllimi müsabiqəsi də saxlanılmalı isi. Çünki,  ilin  ən yaxşı məktəbi  qrant almaya da bilər, və ya  qrant alan məktəb heç də ilin ən yaxşı məktəblərindən biri olmaya bilər. Bu  nominasıyaların  biri layihə  fəaliyyətinə  görə, digəri  təhsilin keyfiyyətinə  görə verilir.  

TN  Qrant müsabiqəsini genişləndirməli,  tək orta məktəblərə yox,  peşə təhsili mərkəzlərinə,  kollec  və universitetlərə,  təhsil tədqiqatçılarına da  qrantlar verməlidir.    Digər  tərəfdən artıq  5 ildir  qrant müsabiqələri keçirilir. Amma onun təhsilin inkişafına təsiri çox zəifdir.  Təklif edirəm  ki,  ayrıca bir sayt yaradılsın, bu saytda    illər  ərzində  TN-dən  qrant alan  bütün  müəllim və məktəblərin siyahısı, layihənin adı, təhsilə verdiyi tövhə,  ideyanın sonrakı illərdə  ölkə təhsilində  nə dərəcədə  yayılması və tətbiqi  v.s. məlumatlar verilsin.  Bu  qrant müsabiqəsinin  səmərəliyini, şəffaflığını və davamlığını daha da artıra bilər. Hər  halda təhsil ictimaiyyəti  bu  yeniliklərdən xəbərdar olmalıdır, bir  illə və ya məktəblə layihə  məhdudaşmamalıdır, necə deyərlər xalq   öz qəhrəmanlarını tanımalıdır.  

Son vaxtlar sosial şəbəkələrdə təhsildə reytinqləşmə  məsələləri tez-tez  müzakirə obyekti olur.  İqtisadçı  alim  Qubad  İbadoğlu bu yaxınlarda  bu mövzuda  mətbuatda  təklif  vermişdir ki,   orta məktəblərin reytinq cədvəli tərtib olunsun,  Ən yaxşı  və pis məktəblərin  adı açıqlansın. Onların məsuliyyətinin artırılması üçün də bunu etməyə dəyər.  

Hər şey müqayisə nəticəsində  dərk  edilir. Bu  səbəbdən  də  təhsildə  müqayisəli  təhlil  bir  tədqiqat  metodu  kimi  geniş  yayılmışdır.   Amma burada kənar təsiredici  amillər   dəqiq  müəyyən edilməlidir.   Məktəblərin  şagird  nailiyyətlərinə görə  reytinqlənməsi  geniş yayılıb.  
10 il əvvəl  TN-nin  rəhbərliyində  təmsil olunan  məmur,  jurnalistlərin – " bu il qəbul imtahanlarının  nəticələri niyə aşağı oldu?”   sualına təxminən   belə cavab  vermişdi:  -"biz də bu işə  təəccüblənmişik.  Necə ola bilər ki, əhalinin  nisbətən  imkanlı təbəqəsinin yaşadığı  Nəsimi və ya  Yasamal  rayonlarının  məktəblilərinin nəticələri, yığdığı  ballar   əhalinin nisbətən az imkanlı təbəqəsinin yaşadığı Sabunçu və ya Suraxanı məktəblərindən aşağı   olub?  Bu yanaşma onu göstərir  ki,  TN-nin  fikrincə  imkanlı təbəqə daha bahalı repetitorların xidmətindən istifadə edir və  bu səbəbdən  daha çox ball yığmalıdir, başqa sözlə məsuliyyəti  məktəb və TN  yox, valideyn və repetitor daşımalıdır.  Onda təhsilə ayrılan bu qədər büdcə  pulunun  məsuliyyətini  bəs kim daşımalıdır?  

Orta  məktəbdə təhsilin keyfiyyətinin  müəyyənləşdirilməsinə,  məktəblərin gələcəkdə hazırlanacaq   reytinq cədvəlinin  nəticələrinə  repetitorluq fəaliyyəti  ciddi təsir edəcək, məktəbin fəaliyyətinin  real qiymətləndirilməsində  obyektivliyik  itirəcək. Məncə belə bir araşdırma daha obyektiv olardı: hər məktəbin  məzunlarının  neçə faizi pepetitor yanına gedir və bu faiz məktəbin ümumi müvəffəqiyyət faizi ilə necə korrelyasiya edir?  Bəlkə  hazırlıq kursları və "avtoritet"  pepetitorların reytinq cədvəlləri ayrıca hazırlansın?  Bəlkə  bu xidmətdən istifadə edən şagirdlərin məktəblər üzrə paylanması aparılsın? Bəlkə də məktəb reytinqlərində  repetitorluğun təsirini azaltmaq üçün şagirdin və məktəbin  11 illik fəaliyyəti ilə son iki illik fəaliyyəti  müqayisə edilsin və bu dinamikaya repetitorluğun  təsiri  araşdırılsın? Hər  halda monitorinq elə getməlidir ki, repetitorluğun prosesə təsiri minimum olsun.   
 
Repetitorluq bir pedaqoji problem kimi  ayrıca  tədqiq edilməlidir. Bu yenidən komplektləşən Təhsil İnstitunun və STM-nin işi olmalıdır. 

Ali məktəblərin reytinq cədvəlləri isə  əsasən beynəlxalq meyarlar əsasında aparılmalıdır. 2008-ci ildə  biz  bir araşdırma apardıq  və bunun nəticəsini Bakıda  TC -dən  də gələn professorun iştirakı ilə  keçirilən " Təhsildə qloballaşma və İKT" adlı Beynəlxalq konfransın plenar iclasında məruzə etdik.   Sonralar  bu  məruzəni  məqalə kimi  də dərc etdik: "Təhsildə qloballaşma və milli universitetlər" adı ilə. Bu araşdırmadan bəlli oldu ki,
1) 2008-ci ildə dünyada olan 20000 universitetin  sıralanmasında  ilk 10000-in   sırasında bizim milli universitetlərimiz yoxdur.
2) TN  həmən günə qədər dünya universitetlərinin artıq  5  ildir ki,   reytinq cədvəlinin tərtib edilməsindən xəbəri yox imiş. 
 
 Sonrakı  illərdə  TN   reytinq meyarı hazırladı və universitetlərə yolladı. Amma universitetlər arasında illik reytinq cədvəlləri  1-2  il hazırlandı,  daha sonra  bu məsələyə diqqət yetirilmədi.  Universitetlər arasında daxili rəqabət mühitinin yaradılması üçün onların illik reytinqlənməsi  əhəmiyyətli olardı.   Bu məsələlər TN nəznində   Rektorlar Şurasında daim  müzakirə edilməlidir.  Təəssüf  ki,  nazırlikdə olan bəzi  şuralar kimi Rektorlar Şurasının fəaliyyəti  də  hələ hiss edilmir. Universitetlərarası daxili rəqabət mühitinin yaradılması,  onların beynəlxalq rəqabət  qabiliyyətliyini də nisbətən  artıra  bilərdi. 

 Ali məktəblərin  ümumi  durumu ilə əlaqədar isə onu demək olar ki, bu gün dünyada belə bir  rəy formalaşıb: onlayn təhsil verməyən universitet  ciddiyə alınmır,  belə universitetin perspektivi yoxdur.   Bizdə olan 50 ali məktəbin heç biri bu günə qədər  nəinki  onlayn formatda   bakalavr  və ya magistr  təhsili vermir,   heç  onlayn  formatda  qısamüddətli kurs da yarada bilməyiblər.  Düzdür 20 il buna cəhd edən 1-2 universitet  olub,   amma nəticəsi   hələ də yoxdur.  Bunun  bir çox səbəbləri  var.

 İlham Əhmədov Təhsil eksperti 








Загрузка...
loading...

Həmçinin oxuyun:
Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinin Nizamnaməsi

Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyinin Nizamnaməsi

Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi yaradılır

Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi yaradılır

Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi yaradılıb

Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi yaradılıb

Təhsil mürəkkəb dinamik sistemdir

Təhsil mürəkkəb dinamik sistemdir

Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə III qrant müsabiqəsi başa çatır

Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə III qrant müsabiqəsi başa çatır

Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə III qrant müsabiqəsi

Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə III qrant müsabiqəsi

"Bizdə bu məsələ bir neçə dəfə gündəmə gəlsə də, hələ də həllini tapmayıb”

"Bal sistemi təhsilimizə zərbədir....Məqsəd nədir və bu qədər baş verənlər nəyə lazımdır bilinmir"

Təhsil Nazirliyi müsabiqə nəticələrini nə zaman açıqlayacaq? - DƏQİQ TARİX

Təhsil Nazirliyi müsabiqə nəticələrini nə zaman açıqlayacaq? - DƏQİQ TARİX

Qrant müsabiqəsinin vaxtı uzadıldı – Təhsil Nazirliyindən AÇIQLAMA

Qrant müsabiqəsinin vaxtı uzadıldı – Təhsil Nazirliyindən AÇIQLAMA

Təhsil eksperti: “Diaqnostik qiymətləndirmə müəllimlərin peşə nüfuzuna böyük zərbə vurdu” - Müsahibə

Təhsil eksperti: “Diaqnostik qiymətləndirmə müəllimlərin peşə nüfuzuna böyük zərbə vurdu” - Müsahibə

Şagirdlərimiz niyə oxumur?

Şagirdlərimiz niyə oxumur?

“Tədqiqat Universiteti” statusu ali təhsil müəssisələrinə əlavə nə verəcək?

“Tədqiqat Universiteti” statusu ali təhsil müəssisələrinə əlavə nə verəcək?

2017-ci ilin ən yaxşı universiteti hansıdır... - Təhsil mütəxəssislərindən maraqlı CAVABLAR

2017-ci ilin ən yaxşı universiteti hansıdır... - Təhsil mütəxəssislərindən maraqlı CAVABLAR

Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə 32 layihə yekunlaşıb

Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə 32 layihə yekunlaşıb

Pedaqoji idarəetmənin təşkili

Pedaqoji idarəetmənin təşkili

“İstənilən statusda universitetlərə dövlət dəstəyi zəruridir…”

“İstənilən statusda universitetlərə dövlət dəstəyi zəruridir…”

Ali məktəblər publik hüquqi şəxs statusunda...

Ali məktəblər publik hüquqi şəxs statusunda...

Məktəblərin reytinq cədvəlinin hazırlanması göründüyü qədər asan məsələ deyil.

Məktəblərin reytinq cədvəlinin hazırlanması göründüyü qədər asan məsələ deyil.

Məktəblərin reytinqi yeni meyarlar əsasında hazırlanacaq

Məktəblərin reytinqi yeni meyarlar əsasında hazırlanacaq

Çox halda keyfiyyət deyil, kəmiyyət dalınca qaçırıq...

Çox halda keyfiyyət deyil, kəmiyyət dalınca qaçırıq...

"Bu yenilik müəllim və məktəblərin inkişafı üçün gözəl imkanlar yaradacaq"/EKSPERTLƏRİN RƏYİ

Publik hüququ şəxs statusu nə əhəmiyyət daşıyır?-ekspert rəyi

Publik hüququ şəxs statusu nə əhəmiyyət daşıyır?-ekspert rəyi

Ali təhsili vaxtından tez bitirmək olarmı?-ekspertlərin rəyi..

Ali təhsili vaxtından tez bitirmək olarmı?-ekspertlərin rəyi..